Bakan Bolat: ″İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız″

Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, "İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız" dedi.
Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında gerçekleştirilen "Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi için Ticaretten Yararlanmak" programında konuşan Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, iklim politikalarının uluslararası ticaret üzerindeki etkilerine dikkati çekerek, "İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız. Bunun yerine, açık ve dayanıklı küresel piyasaları korurken iklim hedeflerini ilerletmek için ticaret politikalarını ve uluslararası iş birliğini kullanmalıyız" dedi.
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala ise ticaret ve çevre bakanlarının yeterince bir araya gelmediğini belirterek, "Bence sorunun bir parçası da bu" ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında, Ticaret Bakanlığı tarafından "Uygulama için Küresel Çağrı: İklim Eylemi için Ticaretten Yararlanmak" başlıklı program düzenlendi. COP31 alanındaki Mavi Bölge’de yer alan Assos Salonu’nda gerçekleştirilen programın moderatörlüğünü DTÖ Genel Direktör Yardımcısı Jean-Marie Paugam üstlendi.
Barbados Başbakanı Mia Mottley’in açılış konuşmasını yaptığı programda, Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, DTÖ Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala, COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago ve Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio açıklamalarda bulundu. Programda uluslararası ticaretin iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolü, yeşil dönüşüm, finansmana erişim ve ülkeler arasındaki iş birliği ele alındı.

"Karbonsuzlaşma, çevresel bir mesele olmaktan çıkarak ticaret, yatırım ve üretim meselesine dönüştü"
Programda konuşan Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, iklim değişikliği politikaları ile ticaret arasındaki ilişkinin özellikle 2021 yılından itibaren önem kazandığını belirterek, düşük karbonlu ekonomiye geçişin uluslararası üretim, yatırım ve ticarette büyük bir dönüşümü beraberinde getirdiğini söyledi. Karbonsuzlaşma ve karbon emisyonlarının azaltılmasının artık yalnızca çevresel bir konu olmadığını ifade eden Bolat, "Temel düşünce, dünyada düşük karbonlu bir ekonomi ve ticaret yapısına ulaşmaktır. Dolayısıyla bu durum uluslararası üretim, yatırım ve ticarette büyük bir dönüşümü beraberinde getiriyor. Karbonsuzlaşma ve karbon emisyonlarının azaltılması konusu, çevresel bir mesele olmaktan çıkarak ticaret, yatırım ve üretimle ilgili bir dönüşüm meselesine dönüştü. Dolayısıyla bunlar artık birbirinden ayrılamaz hâle geldi, birbirleriyle bütünleşti" dedi.
Dünya Ticaret Örgütünün bu konulardaki görüşmelerin yürütüldüğü platform olması gerektiğini belirten Bolat, karbonsuzlaşma çalışmalarının ülkeler arasındaki üretim, yatırım ve ticaret ilişkileriyle birlikte ele alınmasının önemine değindi.

"İklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız"
Dünya ticaretinde korumacılık, ticaret savaşları ve artan gümrük vergilerinin ekonomik büyümeyi olumsuz etkilediğini belirten Bolat, "Şu anda dünya ticaretinde korumacılık, ticaret savaşları ve artan gümrük vergileri yönünde güçlü eğilimler bulunuyor. Bütün bunlar uluslararası büyüme oranlarının düşmesine neden oluyor. Dolayısıyla büyüme ve ticaret birbiriyle çok yakından ilişkili hâle geldi" ifadelerini kullandı.
Düşük karbonlu üretim, yatırım ve ticaretin hem ekonomik büyümeyi nasıl artırabileceği hem de karbon emisyonlarının azaltılmasına nasıl katkı sağlayabileceği sorusunun önemine dikkati çeken Bolat, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bu nedenle iklim politikalarının küresel ekonomiyi parçalamamasını sağlamalıyız. Bunun yerine, açık ve dayanıklı küresel piyasaları korurken iklim hedeflerini ilerletmek için ticaret politikalarını ve uluslararası iş birliğini kullanmalıyız. Bu nedenle ticaret bakanları, iklimle bağlantılı ekonomik tedbirlerin yalnızca uygulamaya konulmasından sonra ticari etkilerini ele almak yerine, bu tedbirlerin tasarlanmasının en erken aşamalarından itibaren sürece dâhil edilmelidir."
Türkiye’nin bu alanda doğrudan deneyime sahip olduğunu belirten Bolat, çevre politikalarının uygulanmasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığının farklı sorumluluklar üstlendiğini, uluslararası ticaretle bağlantılı çalışmaların DTÖ, Avrupa Birliği, Gümrük Birliği ve G20 gibi platformlarla koordinasyon içerisinde yürütüldüğünü ifade etti.

"11 öncelikli alan, 41 hedef ve 142 eylem"
Türkiye’nin yeşil dönüşüm kapsamında yürüttüğü çalışmalara değinen Bolat, 2021 yılında kabul edilen Yeşil Mutabakat programıyla Ticaret Bakanlığının sürecin ticaret boyutunda koordinasyon görevi üstlendiğini belirtti. 2021-2025 dönemini kapsayan eylem planının sona erdiğini aktaran Bolat, "Sadece iki gün önce Cumhurbaşkanımız, Ticaret Bakanlığımız tarafından hazırlanan gelecek beş yıllık eylem planına ilişkin bir kararname imzaladı" dedi. Bolat, 2026-2030 dönemini kapsayan yeni Yeşil Mutabakat Eylem Planı’nda 11 öncelikli alan, 41 hedef ve 142 eylem bulunduğunu ifade etti.
Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’na yönelik uyum çalışmalarına da değinen Bolat, Emisyon Ticaret Sistemi ve karbon düzenlemeleri konusunda Avrupa Birliği ile koordinasyon içerisinde olduklarını söyledi. Bolat, ayrıca Ticaret Bakanlığı tarafından Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği kapsamında Responsible programının uygulamaya alındığını belirtti.
İklim politikalarının ticaret üzerindeki etkilerinin Dünya Ticaret Örgütü çatısı altında ele alınması gerektiğini belirten Bolat, "Çevreyi korumaya yönelik bütün bu tedbirlerin dünya ticaretini parçalamamasını, yerli sanayileri korumak için engel olarak kullanılmamasını nasıl sağlayacağımız, çevreyle bağlantılı ticari konuların uluslararası ticaretin önünde engel oluşturmamasını nasıl temin edeceğimiz ve farklı aşamalarda bulundukları için daha az gelişmiş ülkeler ile gelişmiş ülkeler arasında nasıl uyum sağlayacağımız konuları da önem taşıyor" dedi.
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin farklı aşamalarda bulunduğunu belirten Bolat, çevreye duyarlı yatırımların teşvik edilmesi, bu yatırımların yeşil finansman yoluyla desteklenmesi ve ülkeler arasında uyum sağlanması konusunda uygulanabilir çözümler bulunması gerektiğini ifade etti.
Türkiye’nin uluslararası iş birliğine hazır olduğunu belirten Bolat, "Türkiye, bu diyaloğu ilerletmek, COP31’in başarılı olmasını ve iklim hedeflerinin daha etkili ve kapsayıcı biçimde uygulanması yönünde anlamlı bir adım atılmasını sağlamak için Dünya Ticaret Örgütü, Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı ve bütün ticaret ortaklarımızla çalışmaya hazırdır" ifadelerini kullandı.

DTÖ Genel Direktörü: "Ticaret bakanları ile çevre bakanları nadiren aynı odada bulunuyor"
DTÖ’nün ilk kadı Genel Direktörü Dr. Ngozi Okonjo-Iweala ise Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın iklim ve ticaret politikalarının birlikte yürütülmesine ilişkin açıklamalarına değinerek, iki alan arasında koordinasyon eksikliği bulunduğunu söyledi. Okonjo-Iweala, "Bence Bakan Bolat’ın dile getirdiği çok önemli bir nokta var. Ticaret bakanları ile çevre bakanlarının nadiren aynı odada bulunduğunu özellikle vurgulamak istiyorum. Bir arada değiller ve bence sorunun bir parçası da bu" dedi.
Çevre bakanlarının karbon emisyonlarını azaltmak amacıyla önlemler geliştirdiğini ancak bu önlemlerin ticari sonuçlarının her zaman dikkate alınmadığını ifade eden Okonjo-Iweala, Dünya Bankasının kayıtlarına göre karbon fiyatlandırması, vergilendirmesi ve muhasebesine ilişkin 120 farklı yaklaşım bulunduğunu belirtti. Söz konusu uygulamaların bazılarının ticaret bakanları tarafından korumacı tedbirler olarak değerlendirildiğine dikkati çeken Okonjo-Iweala, "Aslında bu amaçla hazırlanmadılar ancak sonunda bu şekilde algılanmaya başladılar. Bence Bakan Bolat’ın son derece yerinde biçimde gündeme getirdiği konu da buydu. Ve bunun çözmemiz gereken bir sorun olduğunu düşünüyorum" ifadelerini kullandı.

"Ticaretin sorunun değil, çözümün bir parçası olduğunu göstermek için çalışıyoruz"
Yeşil sanayileşmede tedarik ve değer zincirlerinin önemine dikkati çeken Okonjo-Iweala, Latin Amerika, Afrika ve Orta Asya’da bulunan kritik minerallerin çoğunlukla bu bölgelerde çıkarıldığını, rafinasyon ve nihai ürün üretiminin ise başka ülkelerde gerçekleştirildiğini söyledi. Bu faaliyetlerin ham maddelerin bulunduğu ülkelerde de yapılabileceğini belirten Okonjo-Iweala, "Neden farklı bir şey yapmıyoruz? Değer zincirinin belirli bölgelerde yoğunlaşmasını azaltalım. Böylece kritik minerallerin bulunduğu bölgelerde madencilik, rafinasyon ve üretim yapılabilsin. Ardından bu ürünler dünyanın dört bir yanına ihraç edilebilsin. Ticaretin sorunun değil, çözümün bir parçası olduğunu göstermek için gerçekten çok çalışıyoruz" dedi.

"Küçük devletler teknolojiye ve finansmana erişemiyor"
Programın açılış konuşmasını yapan Barbados Başbakanı Mia Mottley, yeşil dönüşümün ekonomik faaliyetleri canlandırmak için önemli bir fırsat sunduğunu ancak küçük ada devletlerinin teknoloji ve finansmana erişimde zorluklar yaşadığını belirtti. Mottley, "Karayipler’deki küçük devletler teknolojiye erişemiyor. Uygun finansman mekanizmalarına erişemiyor. Bu nedenle çoğu zaman kendi ülkelerindeki dönüşümü yönetebilmek için ilk adımı atmakta bile zorlanıyorlar" dedi
İklim değişikliğinden etkilenen orta gelirli ülkelerin finansman şartlarını eleştiren Mottley, "Bir ülkeye, ’Daha yüksek risk taşıdığın veya zor durumda olduğun için daha fazla faiz ödemelisin’ dediğinizde, aslında o ülkenin içinde bulunduğu çukuru daha da derinleştirmesini istiyorsunuz" ifadelerini kullandı.
Kırılgan durumdaki orta gelirli ülkeler için özel ve farklılaştırılmış uygulamalara ihtiyaç duyulduğunu belirten Mottley, bu ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadele ederken karşılaştıkları finansman sorunlarına çözüm bulunması gerektiğini söyledi.

"Müzakereleri yürüten bakanlıklarla uygulamayı gerçekleştiren bakanlıklar farklı"
COP30 Başkanı Büyükelçi André Aranha Corrêa do Lago da Brezilya’da gerçekleştirilen bir önceki iklim konferansında müzakere ve uygulama süreçlerinin birbirinden ayrıldığını belirterek, iklim hedeflerine ulaşılmasında farklı bakanlıkların iş birliğinin önemine değindi. Corrêa do Lago, "Gerçek şu ki bütün ülkelerde müzakereleri yürüten bakanlıklarla uygulamayı gerçekleştiren bakanlıklar farklıdır. Sizin de söylediğiniz gibi maliye bakanları kesinlikle kilit öneme sahip" dedi.
İklim politikalarının uygulanmasında maliye, ticaret, ulaştırma, altyapı ve tarım bakanlıklarının birlikte çalışması gerektiğini ifade eden Corrêa do Lago, "Dünya Ticaret Örgütünde iklim konusunu konuştuğumuzda bazı ülkeler, ’Hayır, iklim konusu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin konusudur’ diyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında ticareti konuştuğumuzda ise aynı ülkeler, ’Hayır, ticaret Dünya Ticaret Örgütünün konusudur’ diyor" ifadelerini kullandı.Corrêa do Lago, ticaret ve iklim konularının ortak bir zeminde ele alınmasının önemine dikkati çekti.

"İklim önlemleri büyük bir enflasyona yol açmamalı"
Finlandiya Dış Ticaret ve Kalkınma Bakanı Ville Tavio ise yeşil dönüşümde şirketlerin geliştirdiği teknolojilerin ve serbest piyasanın önemini vurguladı. İklim politikalarının vatandaşların yaşam maliyetlerini artırmaması gerektiğini belirten Tavio, "İklim değişikliğiyle karşı karşıya olduğumuz bu dönemde, uyguladığımız iklim eylemlerinin sıradan vatandaşların yaşam maliyetlerini artırmamasını sağlamalıyız. Bu önlemler büyük bir enflasyona yol açmamalı. Çözümleri rekabetçi hâle getirmeliyiz" dedi.
Şirketlerin rekabet gücünün korunması gerektiğini ifade eden Tavio, yüksek ve öngörülemez petrol fiyatlarının elektrikli araçlara yönelimi teşvik edebileceğini de sözlerine ekledi.